Modern eğitim anlayışı; mutlu, sağlıklı, üretken, uyumlu ve topluma yararlı bireyler yetiştirmek adına bireysel farklılıkları tespit edebilen ve öğrencilerin bireysel potansiyellerini ortaya çıkarabilen eğitim uygulamalarının önemi üzerinde durmaktadır. DTMM'ye dayalı geliştirilen Mizaç Temelli Eğitim ve Rehberlik yaklaşımı; doğuştan gelen, yaşam boyu değişmeyen, bireyin algı, motivasyon ve bakış açılarını belirleyen mizaç kavramını temel alarak bireysel farklılıkları tespit etmeyi ve bu farklılıklara uygun eğitim ve rehberlik yaklaşımı belirlemeyi olanaklı kılar.
Bu yaklaşım; her bir öğrencinin yaşamdaki algı önceliklerini, psikolojik ihtiyaçlarını, motivasyonlarını, yetenek, ilgi ve eğilimlerini, aynı zamanda olumsuzluğa açık riskli özelliklerini tespit etmemizi sağlar.
Bütün ebeveynler çocuklarını daha iyi anlamak istiyor. Onlara verdiğimiz mesajların nasıl algılandığı çoğumuz için büyük bir soru haline gelebiliyor. Hepimizin farklılıkları var; aynı olaya bambaşka tepkiler verebiliyoruz — tıpkı çocuklar gibi.
9 TİP MİZAÇ (ENNEAGRAM) MODELİ NEDİR?
9 Tip Mizaç Modeline göre her insan, dokuz farklı mizaç tipinden biri ile dünyaya gelir. Bu dokuz ayrı tipin hepsinin kendisine göre bir arayışı, yönelimi ve ihtiyaç dili vardır. Mizaç tipleri isimlerini, o mizaç tipindeki bireylerin en temel ihtiyaç ve arayışlarından alır.
MİZAÇ, KARAKTER, KİŞİLİK AYNI MIDIR?
Mizaç (Huy)
Doğuştan gelen ve yaşam boyu değişmeyen, kendine özgü algı, arayış, motivasyon ve potansiyelleri bulunan yapısal bir çekirdektir. Kişilerin yaşamdaki temel ihtiyaç, beklenti ve bakış açılarını belirler. Psikolojik DNA kabul edilebilecek mizaç; kişinin sergilemeye eğilimli olduğu tüm davranışsal, duygusal ve bilişsel özellikleri içerir.
Karakter
Mizaç özelliklerinin kararlılık, belirginlik ve süreklilik göstermesiyle meydana gelir. Mizacı bir tohum olarak kabul edersek, karakteri ağacın kalın dallarına benzetebiliriz. Örneğin mizacında öfkeli olma özelliği bulunan birinin, birçok durumda belirgin ve sürekli biçimde öfkeli davranışlar sergilemesi artık onun karakterine dair bir özelliktir.
Kişilik
Mizaç yapısının; cinsiyet, zekâ ve biyolojik etkenler gibi büyük oranda değişmeyen şartlar ile çevre, kültür, aile, eğitim ve yaşanılan olaylar gibi kısmi olarak değişebilir şartların etkileşmesiyle meydana gelir.
Mizaç bir tohum, karakter ağacın kalın dalları ise; kişilik de ağacın tamamıdır.
ANA MİZAÇ VE KANAT MİZAÇ KAVRAMI
Mizaç tipini belirlemeden önce bu konu ile ilgili iki kavrama dikkat etmemiz gerekiyor. Bu iki kavramı net şekilde anladığımızda hem mizaç tipini bulmak hem de o mizaç tipine göre davranış geliştirmek daha kolay hale geliyor.
Ana mizaç: Kişinin baskın şekilde ve ağırlıklı olarak kullandığı mizaç tipidir. Kişinin ana mizacı aynı zamanda ağırlıklı olarak kullandığı merkez ve bölüme de işaret eder. Örneğin bir kişinin ana mizacının 1 olması; eylem/fizik merkezin akıl bölümünü daha baskın olarak kullanması anlamına gelir.
Kanat mizaç: Her bir kişi; temel mizaç tipine ek olarak az da olsa bir başka mizaç tipinin özelliklerinden etkilenir. Kişinin ana mizacının yanında az da olsa etkilendiği bu mizaca kanat mizaç diyoruz. Kanat mizaç etkisi, temel mizaç tipine çeşitlilik ve zenginlik katar.
Her bireyin ana mizacının yanında bir kanat mizacı bulunur. Her bir "mizacın/rakamın" çemberde sağındaki veya solundaki "mizaç/rakam" o mizacın muhtemel kanadıdır.
STRES VE RAHAT HALLERİNDE SERGİLENEN TUTUMLAR
Bireyler; baskı altında kaldıklarında ve olumsuz etkilere uzun süre maruz kaldıklarında doğal tutumlarından farklı bir tutum sergilerler. Bu tutumlar bireyin var olan stres faktörleri ile bir tür baş etme biçimidir. Yine her bir kişi olumlu ve rahatlatıcı şartlarla etkileşim içine girdiğinde genel tutumundan daha olumlu bir tavır sergiler.
Stres Hattı
Her birey baş edemeyeceği ölçüde stresle karşılaştığında, ana mizacından farklı olan bir mizaç durumunun sağlıksız halini sergiler. Bireyin temel mizaç yapısının imkân ve özelliklerinin stres nedenleri karşısında yetersiz kalması nedeniyle başka bir mekanizma ile cevap verme durumudur.
Örnek: "9" mizaçlı bir birey uyum, sükûnet ve huzur arar; çatışmadan kaçınır. Ancak belli bir stres altında kaldıktan sonra en çok kaçındığı şey olan uyumsuzluk ve inatlaşma tavrını sergiler.
Rahat Hattı
Yine her bir birey, kendini rahat ve dingin durumda hissettiğinde ana mizacından farklı bir mizaç durumunun sağlıklı halini sergiler. Bireyin temel arayışı konusunda kısmen tatmin olması ve temel korku ve kaçınmaları konusunda kendini güvende hissetmesi durumudur.
Örnek: "9" mizaçlı bir birey rahat ve dinginlik durumunda eksikliğini duyduğu "hedefine odaklanma, azim, şevk ve çabalama tavrı"nı (yani "3" mizaç yapısının sağlıklı halini) sergiler.
DOKUZ MİZAÇ TİPİ
Mükemmeliyetçi
Kusursuzluğu arayan mizaç tipi
Yardımsever
Duyguları hissetmeyi arayan mizaç tipi
Başarı odaklı
Hayran olunacak kendilik imajı arayan mizaç tipi
Traji romantik
Duyguların anlamını arayan mizaç tipi
Araştırmacı
Bilginin anlamına ulaşmaya çalışan mizaç tipi
Sorgulayıcı
Entelektüel dinginlik arayan mizaç tipi
Maceracı
Keşfetmenin hazzını arayan mizaç tipi
Güçlü lider
Mutlak güç arayan mizaç tipi
Barışçı, uyumlu
Fiziksel konfor arayan mizaç tipi
Genel çerçevede öne çıkan özellik ve davranış modelleri ile bu mizaç tiplerini incelediğimizde her bireyin kendine özgü potansiyel ve gelişim alanlarının ne denli farklı olduğu görülmektedir.
